Uniejów, znany przede wszystkim ze swoich wód termalnych, od kilku lat celebruje także swój prestiż duchowy i historyczny. Podniesienie uniejowskiej kolegiaty do rangi Bazyliki Mniejszej to nie tylko zmiana nazewnictwa, ale przede wszystkim wyraz szczególnej więzi z Następcą św. Piotra. Widocznym znakiem tej jedności stały się dwa rzadkie i fascynujące insygnia: umbraculum oraz tintinnabulum. ​Czym są nowe symbole w uniejowskiej bazylice?

Wyróżnienie tytułem bazyliki mniejszej nadaje kościołowi prawo do posiadania i eksponowania regaliów papieskich. Ich wybór nie jest dziełem przypadku. Choć dziś pełnią one głównie funkcję ceremonialną i liturgiczną, rodowód sięga głęboko w historię dworu papieskiego. ​Obecność tych przedmiotów w Uniejowie to żywa pamiątka czasów, gdy podróżujący papież potrzebował konkretnych narzędzi ułatwiających mu przemieszczanie się i sprawowanie godności w przestrzeni publicznej.

Najbardziej charakterystycznym znakiem bazyliki jest umbraculum, co po łacinie oznacza parasol. Ma on formę ozdobnego zadaszenia o naprzemiennych czerwonych i żółtych trójkątnych bryłach materiału. Są to barwy tradycyjnie przypisywane Państwu Kościelnemu przed przyjęciem bieli i żółci, do czego  przymusił papieża Napoleon Bonaparte, pragnąc odróżnić wojska papieskie od własnych oddziałów, które również używały czerwieni. Przedmiot wywodzi się z praktycznej potrzeby ochrony najwyższego hierarchy przed słońcem podczas rzymskich procesji, co było kluczowe w tak nasłonecznionym miejscu jak Watykan. ​

Z biegiem wieków, a szczególnie od XI stulecia umbraculum zaczęło tracić swoją formę czysto użytkową na rzecz znaczenia symbolicznego stając się oznaką suwerenności i władzy papieskiej. Rozłożone umbraculum oznacza, że dana świątynia jest godnym domem, w którym papież może zostać przyjęty w każdej chwili.

W 1521 roku insygnium po raz pierwszy pojawiło się na monetach bitych podczas bezkrólewia, co przypieczętowało jego rolę jako symbolu Stolicy Apostolskiej w czasie, gdy jest ona nieobsadzona. Wówczas umbraculum zastępuje w herbie papieską tiarę i pojawia się na tarczą herbową kamerlinga – osoby, która w pewnym stopniu przejmuje funkcje nieobecnego papieża, jak również zajmuje się sprawami związanymi z jego pogrzebem oraz zwołaniem konklawe.

Kolejnym ważnym insygnium jest tintinnabulum czyli niewielki dzwonek na drzewcu, który ma równie praktyczny rodowód, związany z logistyką dawnych miast. W średniowieczu i renesansie, gdy papież poruszał się w gęstym tłumie rzymskich ulic, dzwonek miał za zadanie informować mieszkańców o nadejściu papieża i potrzebie zrobienia miejsca dla przechodzącego orszaku. Posiadanie własnego tintinnabulum przez konkretny kościół oznaczało, że ma on prawo kroczyć bezpośrednio przed innymi wspólnotami podczas miejskich uroczystości, co podkreślało hierarchiczna wyższość bazyliki nad zwykłymi parafiami.

Utrwalenie tych symboli jako oficjalnych atrybutów bazyliki mniejszej nastąpiło w XVIII i XIX wieku, gdy papieże zaczęli częściej nadawać ten tytuł kościołom znajdującym się poza Rzymem. Pierwszą świątynią, która otrzymała tytuł bazyliki mniejszej wraz z towarzyszącymi jej przywilejami, był kościół św. Michała w Tolentino w 1783 roku. Od tego czasu umbraculum i tintinnabulum są traktowane jako „insygnia honorowe”, które materialnie manifestują duchową łączność danej miejscowości z Watykanem. ​Obecnie, choć nowoczesne przepisy liturgiczne z 1989 roku nie nakazują już obowiązkowego wystawiania tych przedmiotów, wiele bazylik – w tym proboszcz Parafii Uniejów, ks. Infułat Andrzej Ziemieskiewicz – zdecydował się na ich pielęgnowanie. Wszystko po to, aby podkreślić bogatą tożsamość i przypominać wiernym, że ich świątynia nie jest jedynie lokalnym zabytkiem, ale częścią szerszej, powszechnej wspólnoty pod przewodnictwem papieża.

Uniejowskie umbraculum prezentuje się okazale, a jego konstrukcja zwieńczona jest na samym szczycie herbem papieskim, co jednoznacznie wskazuje na źródło nadanego tytułu bazyliki. Szczególną uwagę zwracają krawędzie czaszy tego ceremonialnego parasola, gdzie na ozdobnych brytach umieszczono m.in. herb papieża Franciszka, godło Stolicy Apostolskiej, herb Archidiecezji Gnieźnieńskiej, herb Biskupa Włocławskiego oraz herb Uniejowa. Ta kompozycja wizualnie jednoczy władzę duchową ordynariusza diecezji z tożsamością wspólnoty miejskiej, a całości dopełniają złote chwosty, które przeplatają się między tymi symbolami, nadając insygniom dostojeństwa i blasku.

​Z kolei uniejowskie tintinnabulum (łac. tintinare – dzwonić, brzęczeć) wykonane jest z brązu, co nadaje mu klasyczny i surowy charakter, kontrastujący z jego bogatymi zdobieniami. Na szczycie tego instrumentu umieszczono złoty herb papieski, który dominuje nad konstrukcją i przypomina o bezpośrednim związku bazyliki ze Stolicą Apostolską. Złocenia nawiązują do słońca oraz boskiego blasku, co ma podkreślać, że bazylika jest miejscem szczególnej obecności Boga. W centralnym punkcie obramowania dzwonka, w samym jego sercu, widnieje natomiast herb Uniejowa, co sprawia, że ten symbol papieskiej procesji staje się jednocześnie znakiem lokalnej dumy i podkreśleniem faktu, że to właśnie to konkretne miasto dostąpiło tak wielkiego zaszczytu.

Obecność umbraculum oraz tintinnabulum w prezbiterium to czytelny sygnał dla każdego pielgrzyma i turysty, że świątynia ta znajduje się pod szczególną opieką Rzymu. Biorąc pod uwagę fakt, że Uniejów przez stulecia stanowił rezydencję arcybiskupów gnieźnieńskich, podniesienie kolegiaty do rangi bazyliki mniejszej można uznać za symboliczny powrót do czasów jej świetności. Te papieskie regalia nie tylko zdobią wnętrze, ale przede wszystkim przywracają miastu jego należne miejsce na mapie najważniejszych ośrodków duchowych w Polsce, łącząc bogatą przeszłość z nowym rozdziałem w historii uniejowskiej świątyni.

A.Ow.